Belangrijke rol van mediation bij aanpak problemen

Belangrijke rol van mediation

Deze maand (maart 2026) publiceerde het WODC het rapport Geschilbeslechtingsdelta Burgers 2020-2024. Onderzocht is welke civiel- en bestuursrechtelijke problemen burgers in die periode hebben gehad. Ook is onderzocht hoe burgers deze problemen aanpakten en welke uitkomsten zij bereikten.

Mediation speelt in die aanpak een belangrijke rol. Hieronder belicht ik enkele voor mediation relevante bevindingen uit het rapport, met name waar die te maken hebben met problemen in de werksituatie.

Relatief veel werk-gerelateerde problemen

De meest voorkomende problemen hebben te maken met de aanschaf van producten en diensten en met werk. Meer dan een kwart (!) van het totale aantal door respondenten gemelde problemen is aan werk gerelateerd: 27%.

Onder respondenten met werkproblemen komen de volgende onderwerpen het meest voor (in deze volgorde):

• loon
• andere arbeidsvoorwaarden
• arbeidsomstandigheden
• baanverlies
• pesten, discriminatie of intimidatie
• disciplinaire maatregelen

Problemen waarbij respondenten bang zijn de relatie met de andere partij te beschadigen, hebben vaker te maken met de woonomgeving, met relatie of familie of met werk. Dit is logisch, aldus het rapport, gezien het feit dat bij deze problemen vaak sprake is van een langdurige band met de andere partij waaraan men zich niet makkelijk kan onttrekken.

Combinatie-problemen in verband met werk

Vaak is er sprake van meer dan een enkelvoudig probleem. Tot de vaker voorkomende combinaties behoren werkproblemen en gezondheidsproblemen die door derden worden veroorzaakt. Daarbij gaat het volgens het onderzoek mogelijk om gezondheidsproblemen veroorzaakt door een arbeidsconflict of door een onveilige werksituatie, of om situaties waarin door de gezondheidsklachten problemen op het werk ontstaan.

Met name bij werkproblemen en relatie- en familieproblemen rapporteren respondenten negatieve bijeffecten. Bij werkproblemen gaat het naast stress vooral om neveneffecten die samenhangen met het werk (verminderde productiviteit en baanverlies) en om inkomensdaling.

Het WODC heeft ook over vier eerdere vijfjaar-periodes zo’n onderzoek gedaan. Ten opzichte van de meting 2015-2019 stijgt met name het aandeel respondenten dat een door derden veroorzaakt gezondheidsprobleem ervaart: over de periode 2015-2019 rapporteert 3% van de respondenten een dergelijk probleem, over de periode 2020- 2024 is dit gegroeid naar 7%.

Deze meer dan verdubbeling lijkt niet aan de coronapandemie toe te schrijven, gezien respondenten met dit soort problemen niet vaker aangeven dat hun probleem door corona is veroorzaakt.

Het rapport noemt als mogelijke verklaringen een toename van ernstige verkeersongevallen en werkgerelateerde gezondheidsproblemen zoals burn-out klachten. Ook is het mogelijk dat respondenten zich meer bewust zijn van gevaarlijke werkomstandigheden door toegenomen berichtgeving hierover, aldus het rapport.

Onderlinge overeenstemming wordt goed gewaardeerd

Positief is de stijging van het aandeel respondenten dat onderlinge overeenstemming bereikt met de andere partij. Zij behalen betere uitkomsten dan respondenten zonder overeenstemming. Het overgrote deel van de respondenten vindt de bereikte overeenstemming rechtvaardig.

Een van de manieren om onderlinge overeenstemming te bereiken is mediation. In het totale palet van geschilbeslechting heeft mediation uiteraard een veel kleiner aandeel dan bijvoorbeeld de totale omvang van de rechtspraak. Dit maakt het aandeel van mediation echter niet minder belangrijk: mediation blijkt door de jaren heen een stabiele factor in het geschilbeslechtingspalet. Ook is er een relatie met de ernst van het probleem: mediation wordt relatief vaker ingezet bij problemen die als ernstig worden ervaren.

Overeenstemmingen worden vaker rechtvaardig gevonden en minder vaak niet rechtvaardig dan beslissingen (lees: beslissingen van derden, bijv. de rechter). Dit is logisch, aldus het rapport, gezien het feit dat respondenten zelf inspraak hebben in de overeenstemming.

Tevredenheid hangt samen met hoe het oplossingstraject is geëindigd. Respondenten die overeenstemming hebben bereikt zijn vaker tevreden of heel tevreden. Dit onderschrijft m.i. ook de belangrijke rol van mediation.

Redenen waarom voor mediation wordt gekozen

Deelnemers aan het onderzoek bleken meerdere redenen (ook gecombineerd) te kunnen hebben voor hun keuze voor mediation.

• De meest genoemde reden is de verwachting een goede oplossing te vinden: 60%.
• Ook relatiebehoud is een belangrijke drijfveer: 34% kiest mediation om de relatie met de andere partij te verbeteren of goed te houden.
• 32% benadrukt de mogelijkheid om het eigen verhaal te doen of te overleggen met de andere partij.
• Daarnaast zoekt 28% een snelle oplossing.

Er zijn uiteraard nog meer redenen, waaronder kostenbesparing. Ook deze redenen onderschrijven m.i. de belangrijke rol van mediation.

Er lijkt sprake van een toenemende bekendheid van mediation als route voor conflictoplossing. Waar in 2015-2019 nog 17% aangaf niet voor mediation te kiezen omdat men er weinig of niets vanaf wist, is dit in de huidige meting gedaald naar nog slechts 6%.

Wanneer geen mediation wordt gebruikt, is dit vooral omdat het probleem al was opgelost of respondenten dit zelf op konden lossen.

Belangrijk aandeel mediation via de werkgever

Van de gevallen waarin men voor mediation heeft gekozen, is 16% via de werkgever bij mediation terechtgekomen. Aangezien werk slechts een onderdeel is van alle in het onderzoek betrokken problemen waarbij voor mediation is gekozen, zal dit percentage denk ik veel hoger liggen als men dat specifiek over het onderdeel werkproblemen berekent.

Werkgevers hebben in de praktijk dus een zeer belangrijke rol om de weg naar de mediator te vinden, zeker bij arbeidsconflicten. De ervaring van ons kantoor is dat veel mediations bij situationeel verzuim tot stand komen op advies van de bedrijfsarts. Ca. 90% van de door onze mediators uitgevoerde arbeidsmediations leidt tot overeenstemming tussen de betrokkenen.

Overeenstemming kan bijvoorbeeld bestaan uit herstel relatie, terugkeer op het werk of op een goede manier afscheid van elkaar nemen.

Waardering voor mediation en mediator

Volgens het onderzoek ervaren deelnemers aan mediation het proces overwegend als positief.

Zij zijn zeer tevreden over het kunnen volgen van de bijeenkomsten en de inhoudelijke deskundigheid van de mediator. Daarnaast scoren de mogelijkheid om relevante onderwerpen te bespreken en de ontvangen informatie voorafgaand aan de mediation goed. De waargenomen onpartijdigheid van de mediator wordt eveneens positief beoordeeld.

Een ruime meerderheid van de respondenten die te maken kreeg met mediation of een (buiten)gerechtelijke procedure geeft aan dat zij voorafgaand goede informatie ontvingen, dat de mediator of instantie de inhoud van de zaak begreep en dat zij alle punten die zij belangrijk vonden konden bespreken.

Deelnemers mediation blijven positief

67% van de deelnemers is ook in deze onderzoeksperiode (heel) positief over hun mogelijkheden om alle belangrijke punten van het probleem te bespreken. Dat is iets lager dan in de vorige meting, maar dat doet er niet aan af dat deelnemers over het geheel genomen positief blijven. Wel zie ik hier een opdracht voor zowel de mediator als voor de deelnemers zelf, elkaar zo goed mogelijk ruimte en mogelijkheden te (blijven) bieden om alle belangrijke punten van het probleem aan de mediationtafel te bespreken.

44% van degenen die mediation hebben gebruikt geeft aan, bij een vergelijkbaar probleem in de toekomst nogmaals voor mediation te zullen kiezen. Twee belangrijke kanttekeningen hierbij:

• Het cijfer van 44% slaat generiek op alle ervaren problemen waarbij mediation is toegepast. Zoals hiervoor al is aangegeven: tevredenheid hangt samen met hoe het oplossingstraject is geëindigd. In onze gespecialiseerde praktijk van mediation bij arbeidsconflicten ligt het percentage waarin een oplossing werd bereikt rond de 90%.
• Blijkens het onderzoek hangt ook de intentie om al dan niet nogmaals voor mediation te kiezen samen met de bereikte uitkomst: deelnemers die tijdens het mediationtraject (gedeeltelijke) overeenstemming met de andere partij bereiken, geven vaker aan opnieuw voor mediation te zullen kiezen.

 

Tot zover mijn highlights, die de belangrijke rol van mediation in het veld van onderlinge conflictoplossing belichten. Voor de volledige tekst en bevindingen verwijs ik naar het rapport, waarvan de inhoud uiteraard bepalend is.